Катуу тиричилик калдыктарын (ТБО) утилизациялоонун негизги көйгөйү жарандардын таштандыларды өз өзүнчө чогултуу жана кайра иштетүү боюнча маалыматтардын жоктугу болуп саналат. Көптөгөн мамлекеттер КТК кайра иштетүүчүлөргө өткөрүүнү таштандыдан арылуунун натыйжалуу жолу катары колдонушат. Кыргызстанда буга жаңыдан гана көңүл бурулууда.
Маселен, бир жыл мурун Tazar – мобилдик тиркемеси ишке кирген. Ал таштандыларды башкаруу системасын жакшыртууга багытталган ыңгайлуу платформа жана жарандар менен таштандыларды кайра иштетүүчүлөр ортосунда байланыш түзүп берет. Тиркемеде таштандылардын түрлөрүн кабыл алуучу 200 пункттун даректери картада көрсөтүлгөн. Айнура Сагын менен Аймээрим Турусбекова негиздеген инновациялык тиркеме өзүнө бир нече элементтерди камтыйт. Алар: Tazar – бул мобилдик тиркеме, таштандыларды сорттоо, кайра иштетүү боюнча билим берүү жана жарандардын таштандыларын үйлөрүнө барып чогултуп кетүү кызматы. Таштанды өткөргөн ар бир адам тазар бонустарга ээ болушат.
Мындан тышкары Аламүдүн, Ош, Дордой жана Орто-Сай базарларында катуу тиричилик калдыктарын кабыл алган чакан пункттар бар.
-Бишкекте кабыл алуу пункттарына тапшырылган макулатурадан даарат кагазы жана төмөнкү сапаттагы картон, кагаздар чыгарылат.
-Эски дөңгөлөктөрдөн спорт жана балдар аянтчалары үчүн атайын төшөмөлөр даярдалат.
-Эски майдан кир самын, текстиль калдыктарынан жылуулоочу материалдар жасалат.
-Айнекти 100% кайра иштетсе болот.
-Уулуу (кооптуу) калдыктар башка таштандылар менен чогуу ыргытылбаш керек. Кооптуу таштандылардын катарына батарейка, аккумулятор, медициналык калдыктар, кубаттоочу түзүлүштөр, энергияны үнөмдөөчү шамдар кирет.
-Тамак-аш калдыктары коопсуз, алар чиригенде жер семирткичке айланат. Бирок желим баштыкка салынып ыргытылса, көп убакыт бою чирибей, касиетинен ажырайт.
Бул долбоор «Кыргыз Республикасындагы таштандыларды чогултуу жана кайра иштетүү системасынын эффективдүүлүгүн жогорулатуу боюнча WasteNet.Kg» пилоттук программасынын алкагында «КСО Борбордук Азия» агенттиги тарабынан, Эл аралык «The Coca-Cola Foundation» Фондунун колдоосу менен ишке ашырылууда. Бул материал сөзсүз түрдө «WasteNet.Kg» пилоттук долбоорунун пикирин чагылдырбайт.
Автор: Анархан Алтымышова
Графика: Расим Ниязалиев
